01 Het raadsel van Nijmegen (1576) door een onbekende kunstenaar (Cornelis Ketel?). Nijmegen. Museum Het Valkhof

Het stadhuis van Nijmegen beschikt over een schilderij uit 1576, waarop een genealogisch raadsel is afgebeeld. De naast het stadhuis wonende drukker en boekverkoper Isaac van Campen maakte geïnspireerd door dat schilderij in 1765 een gravure met de oplossing daarvan. In de 20e eeuw liet ook boekverkoper ten Hoet in hetzelfde pand een aan dat onderwerp gewijde afbeelding vervaardigen, terwijl de gemeente Nijmegen in 1974 een bronzen reliëf bestelde bij de kunstenaar Oscar Goedhart, dat tegenwoordig bij het Stevenskerkhof in Nijmegen te bewonderen is.

02 Het raadsel van Nijmegen door Oscar Goedhart (1974) Brons

De tekst in de gravure van van Campen (hieronder afgebeeld) wijkt iets af van die op het eerder genoemde schilderij, maar geeft wel duidelijk de vraagstelling.

De vrouw zegt:

Merckt wel en siet op dit verclaren mijn,
De twee int Root mijns vaders broeders sijn,
De twee int Groen sijn mijn moeders broeders,
De twee int Wit mijn kinders. Ick moeder
Heb van dese ses den vader tot mijn man,
Dat smaegschaps graet mij niet beletten kan.

De twee mannen in het rood zeggen:

Twaer ons leet soot waer achter bleuen
Onse nicht en waer onsen vader gegeuen,
Want sij en is niet onses vaders nicht,
Twelck niemant en sal geraden licht.

De twee mannen in het groen zeggen:

Het is wonder te mercken in deser figuren
Want hij is onsen vader Inder naturen,
Ende heeft onse nicht getrout,
Nochtans ons des niet en berout.

De twee mannen in het wit zeggen:

Onser aller vader is den ouden man,
Onser tweër moder is die joffrou dan,
Maer segt mij hoe het doch kan komen,
Dat ons broeders zijn ons moders omen

Van Campen wilde het zijn klanten niet te moeilijk maken en gaf meteen de oplossing.

De Uytlegging van het Raedsel.

Huybert den ouden Man trouwt voor zyn eerste Vrouw Anna een Weduwe, hebbende een Voor-soon genaamt Gysbert, en teelt bij haar zijn twee Soonen in het Root, Adem en Arent; deese Vrouw gestorven zynde, trouwt voor zyn tweede Vrouw weder een Weduwe, genaamt Beel, die een Voor-dochter had genaamt Jacomyn, en krygt by haar de twee Soonen in het Groen, Bartel en Barent. Ondertussen trouwt de Voor-soon van de eerste vrouw met de voor-dochter van de tweede vrouw van den ouden Man; bij dewelke hy genereert zyn twee jongste Soonen in het Wit, genaamt Casper en Coenraat.

In moderne taal:

De oplossing is: de oude heer is weduwnaar van twee inmiddels overleden vrouwen. Beide vrouwen hadden al een kind uit een eerder huwelijk (respectievelijk een zoon en een dochter) toen ze met hem trouwde. Uit hun tweede huwelijk kregen beiden twee zonen, zodat de man vader van vier zoons en stiefvader van hun halfbroer en -zuster werd. Deze laatste twee trouwden met elkaar. Hun dochter had dus vier ooms die de halfbroers van haar beide ouders waren. Vervolgens trouwde zij de oude man, wat zijn derde huwelijk betekende. Samen kregen zij opnieuw twee zonen.

03 Het Raedsel van Nijmegen door Isaac van Campen (1765)

Literatuur:

P. Eijkhout: Het raadsel van Nijmegen. Gens Nostra, 55, 4/5, 204-206.

Albert Koning

Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.