01 Before marriage (1736)

02 After marriage (1736)

Een van de grootste schilders en graveurs uit de achttiende eeuw was de Engelsman William Hogarth (1697-1764). Hij was een buitengewoon scherp waarnemer van de sociale verhoudingen in zijn tijd. Met veel humor beeldde hij de gebruiken en misbruiken in zijn omgeving uit. De beide afgebeelde gravures worden slechts aangeduid met de term: 'Before and After', voor zijn tijdgenoten volstond dat.

De eerste afbeelding toont het verzet van een jong meisje tegen de avances van haar minnaar. Met ontsteltenis lijkt ze de omarming van haar geliefde te willen ontvluchten. Breed grijnzend en met uitpuilende ogen verliest deze in de passie van het moment zijn pruik, waarbij zijn kaalgeschoren hoofd zichtbaar wordt. Het meisje heeft hem – hoe kan het ook anders – in haar slaapkamer uitgenodigd en heeft zelfs geanticipeerd op zijn gedrag door haar corset uit te trekken en duidelijk zichtbaar op de stoel te deponeren. Op het verlies van haar onschuld wordt geanticipeerd in de uitgestalde boeken. Zij heeft de pikante erotische gedichten van Rochester en enkele novellen gelezen. 'The practice of PIETY' ligt vergeefs, maar duidelijk zichtbaar naast een liefdesbrief in de la van haar nachtkastje. Een schilderij met een putto met een fallische vuurpijl verwijst naar de hitsige situatie, waarin de geliefden verkeren. Haar hondje probeert zonder veel succes haar eer nog te redden. Een nachtspiegel onder het bed brengt de kijker terug van het romantische tafereel naar de dagelijkse realiteit.

In het tweede tafereel is de jacht op en de afweer van 'Before' verworden tot een passief tafereeltje. De sexuele opwinding van de jongeman is veranderd in die van verbazing en ontspanning. Hij kleedt zich weer aan om te vertrekken. De benauwdheid van het meisje is omgeslagen in een kleverige affectie. In een omkering van de rollen probeert ze hèm nu vast te houden. Op de grond ligt een boek met de opengeslagen tekst 'Omne Animal Post Coitum Triste / Aristotle' (na de geslachtsdaad is elk dier treurig). Het verstrijken van de tijd wordt uitgebeeld op de beide schilderijtjes op de achtergrond. Het schilderijtje 'Before' is nu verhuld in schemerlicht, het 'After' laat een lachende putto zien, die wijst naar de uitgeputte neerwaarts gebogen vuurpijl. Symbolen van de verloren onschuld vullen de ruimte: de gebroken spiegel, de kapotte kamerpot, de hangende gordijnrail. Het slapende hondje laat zien, dat hij zijn baasje niet heeft kunnen redden.

Ook de politieke en sociale karikaturist Gillray gaf zijn visie op het huwelijksleven van zijn tijd in vergelijkbare misprijzende beelden. James Gillray (1757- 1815) was een Engels schilder, cartoonist en etser. Met de satirische kunstenaars William Hogarth, Thomas Rowlandson en George Cruikshank maakte Gillray het achttiende-eeuwse Engeland tot het centrum van de karikatuur-kunst.
 

03 De ochtend na het huwelijk (1788) door James Gillray. Gekleurde en gestippelde pentekening. Coburg. Kunstsammlungen

Later, in de negentiende eeuw, publiceerden ook hun Franse collega's Honoré Daumier (1808-1879) en Paul Gavarni (1804-1866) hun spotprenten in verschillende periodieken. Daumier werd zelfs zes maanden opgesloten wegens majesteitsschennis.

Deze afbeeldingen vormen een kleine demonstratie van een thema, dat door de eeuwen heen niets aan populariteit heeft ingeboet.

04 Zes maanden huwelijk door Honoré Daumier (1839). Potloodtekening. Charivari, 28 juli 1839

Literatuur:

S. Shesgreen, edit.: Engravings by Hogarth: 101 Prints. New York 1973. Dover Publications, Inc. ISBN 0486224791

M. Hasse, e.a.: James Gillray, Meisterwerke der Karikatur. Stuttgart1986. Verlag Gerd Hatje. ISBN 3775702253.

H.V.Daumier: Humours of married life. Boston 1968. Boston Book & Art Shop.

Albert Koning

Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.